Dilekçede kişisel veriyi karartmak: siyah kutu neden yetmez

PDF bir resim dosyası değil, çizim talimatlarından oluşan bir belge. İçinde "şu yazı tipiyle, şu koordinatta, şu harfler" diyen kayıtlar var. Bir görüntüleyicide üstüne dikdörtgen çizdiğinizde bu kayıtların hiçbiri değişmiyor; dosyaya yalnızca bir çizim talimatı daha ekleniyor. Ekranda üst üste bindikleri için siz kapanmış görüyorsunuz, ama harfler oldukları yerde duruyor.

Bunun sonucu pratikte şu: alanı fareyle seçip kopyalayan biri metni olduğu gibi alıyor. Kopyalamaya gerek bile yok — metin çıkaran herhangi bir araç, örneğin bir arama motorunun dizinleyicisi ya da komut satırından çalışan bir metin ayıklayıcı, dikdörtgeni hiç görmeden altındaki yazıyı okuyor. Aynı şey vurgu rengiyle boyamak, beyaz dikdörtgen çizmek ya da yazıyı beyaz renge çevirmek için de geçerli.

Bu yüzden Dosya Kalemi'nin kaynağında bu yöntem açıkça bir güvenlik açığı olarak geçiyor ve araç bu yolu hiç kullanmıyor. Ayrım şurada: gizlemek görünümü değiştirir, silmek dosyanın içeriğini değiştirir. Karartma, ikincisi olmak zorunda.

PDF Redakte Et aracının yöntemi tek cümleyle şu: işaretlediğiniz sayfa boş bir tuvale yeniden çiziliyor, kutular o çizimin üstüne dolu siyahla boyanıyor ve ortaya çıkan görüntü özgün sayfanın yerine konuyor. Yeni sayfada artık harf kaydı yok, yalnızca piksel var; dolayısıyla altında kalan bir metinden de söz edilemiyor.

Bu, tarayıcı içinde kalarak metni gerçekten yok eden tek yol. Sayfayı sıfırdan üretmek yerine metin kayıtlarını tek tek ayıklamak teorik olarak mümkün ama kırılgan: bir harfin hangi kayda ait olduğunu, bir kelimenin kaç parçaya bölündüğünü ve yazı tipi altkümelerinin neyi ele verdiğini doğru bilmek gerekiyor. Sayfayı yeniden çizmek bu soruların hepsini gereksiz kılıyor.

İşlemin tamamı sizin sekmenizde yapılıyor. Belge hiçbir yere yüklenmiyor, karartılacak alanların koordinatları da dahil hiçbir şey dışarı gitmiyor. Karartma söz konusu olduğunda bu ayrıntı önemli: dosyayı bir sunucuya göndererek gizlemek, gizlemeye çalıştığınız şeyi bir kez daha kopyalamak demek.

Yeniden çizilen sayfada metin katmanı kalmıyor. Yani karartılan sayfada arama yapılamıyor, metin seçilip kopyalanamıyor ve ekran okuyucular o sayfayı okuyamıyor. Bu, yöntemin kaçınılmaz sonucu — metnin gerçekten silinmesi zaten tam olarak bu demek.

Kayıp yalnızca dokunulan sayfalarla sınırlı. Araç bütün belgeyi görüntüye çevirmiyor: yalnızca üzerinde işaretlenmiş kutu bulunan sayfalar yeniden çiziliyor, geri kalan sayfalar özgün hâlleriyle, metin katmanları yerinde duruyor. Yüz sayfalık bir dosyada iki sayfayı karartıyorsanız doksan sekiz sayfa aranabilir kalıyor.

Çıktının netliğini üç kademe belirliyor: ekran 110 dpi, iyi 150 dpi, baskı 220 dpi. Yüksek kademe okunaklılığı korur ama dosyayı büyütür; karartılmış sayfa sayısı fazlaysa bu fark hissedilir hâle gelir. Metin ağırlıklı bir dilekçede 150 dpi çoğu durumda yeterli oluyor, ince puntolu ekler ve mühür üzerindeki yazılar söz konusuysa 220 dpi tercih edilmeli.

Uzun bir dosyada kimlik numarası ya da hesap numarası aramak, insanın en kötü olduğu iş türü: tekrarlı, dikkat isteyen ve tek bir kaçırmanın işi boşa çıkardığı bir tarama. Bu yüzden araç dosyayı açtığınızda metin katmanını kendisi tarıyor ve bulduğu yerler için hazır kutu öneriyor. Beş tür aranıyor: T.C. kimlik numarası, IBAN, telefon numarası, plaka ve e-posta adresi.

Önerilerin güvenilirliği türden türe değişiyor ve bu bilerek böyle. Kimlik numarası ile IBAN kendi sağlama algoritmalarını taşıyor; yani aday yalnızca rakam desenine uyduğu için değil, sağlaması tuttuğu için işaretleniyor ve yanlış işaretleme neredeyse hiç olmuyor. Telefon ve plakada böyle bir güvence yok, dolayısıyla ilgisiz bir sayı da öneri olarak çıkabiliyor. Tercih bilinçli: fazladan çıkmış bir kutuyu silmek saniyelik bir iş, kaçırılmış bir kimlik numarasını fark etmek ise çoğu zaman hiç mümkün olmuyor.

Bir sınırı baştan bilmek gerekiyor: tarama, belgenin metin katmanını okuyor. Taranmış bir evrakta, yani sayfaları fotoğraf olan bir belgede okunacak metin katmanı yoktur ve öneri de çıkmaz. Böyle bir dosyada kutuları gözle koymanız gerekir. Aracın önerdiği kutular da bir güvence değil, bir yardım: hangi kutunun kalacağına siz karar veriyorsunuz ve son kontrol her zaman sizde.

Kırpmak karartmak değildir. PDF Kırp aracı sayfanın gösterilecek alanını daraltıyor; dışarıda kalan içerik dosyada duruyor ve kırpma geri alınabildiği için yeniden görünür hâle getirilebiliyor. Sayfanın kenarındaki bir bilgiyi kalıcı olarak kaldırmak istiyorsanız kırpma değil karartma gerekiyor.

Sıkıştırmak da karartmak değildir. Dosyayı küçültmek, üzerine dikdörtgen çizilmiş bir metni silmez; sıkıştırma kayıpsız yoldan geçtiyse metin katmanı olduğu gibi kalır ve kopyalanabilir. Boyut sorununu çözerken gizlilik sorununun da çözüldüğünü varsaymak, iki işi birbirine karıştırmanın en sık rastlanan hâli.

Son olarak, karartma sayfanın içeriğini temizler; dosyanın geri kalanını değil. Dosya adının kendisi bir bilgi taşıyabiliyor ve belge özellikleri alanında yazar adı gibi kayıtlar bulunabiliyor. Göndermeden önce dosya adına bakmak ve belge özelliklerini kontrol etmek, karartma işinin dışında ama aynı işin parçası.